Creatieve denkers maken het verschil.

COLUMN. Onze huidige complexe samenleving vraagt om samen nieuwe verbanden aan te gaan en sociale netwerken te versterken. Daar is creativiteit voor nodig. Creatieve denkers en doeners die 'out of the box' denken en buiten de lijntjes kleuren; zij maken het verschil in onze snel veranderende samenleving waarin iedereen mee moet kunnen doen.


Nederland is aan het veranderen. Mede ingegeven door de crisis transformeren wij van verzorgingsstaat naar participatiemaatschappij. Burgers moeten in eerste instantie zelf de verantwoordelijkheid nemen. Pas als dat niet lukt is er recht op professionele ondersteuning. Meedoen is het devies van de WMO: zelfsturing, zelfredzaamheid, zelfregie, eigen kracht. Veel professionals vanuit de systeemwereld (politici, ambtenaren, bestuurders, managers, adviseurs) roeptoeteren elkaar na met deze krachttermen. Terwijl zij vaak te ver afstaan van de leefwereld van de burger. Interessante vraag is dan, hoe zorgen we ervoor dat burgers echt mee gaan doen? Ook aan de onderkant van de samenleving, waar mensen voornamelijk bezig zijn met overleven. Elke dag weer. Vanuit mijn vak kom ik dat dagelijks tegen.
'We cannot solve our problems with the same thinking we used when we created them,' zei Albert Einstein. En dat is wat nog steeds te vaak gebeurt.
De maatschappelijke vraagstukken in onze samenleving worden complexer en vragen om creatieve oplossingen. Deze oplossingen moeten worden gezocht buiten het denkkader van de systeemwereld. De oplossing wordt nog steeds gezocht in systemen en structuren, terwijl volgens mij deze moet worden gezocht in de cultuur, de waarden en het gedrag van mensen.
Dienstverlening moet aansluiten op de leefwereld van burgers en niet bedacht worden vanuit het systeem. Het gaat om overheids- en organisatieparticipatie bij bewonersambities en niet om bewonersparticipatie bij de doelen van de overheid en de organisaties. Deze grote denkfout van de afgelopen decennia is niet langer meer vol te houden. Want hoewel de paradigma’s van zelfsturing je om de oren vliegen, blijft het vaak bij papieren ambities en is de systeemwereld bang om los te laten en te vertrouwen op de burger en de lokale logica.
Aan de andere kant worden burgers steeds mondiger en willen meer samen de regie voeren en zeggenschap en invloed hebben op hun eigen leefomgeving. Bewonerscoöperaties, co-creaties, creatieve bewonersinitiatieven, ze steken steeds meer de kop op in ons land als tegenhanger van het systeemdenken.
Burgers willen geen diensten en producten, maar oplossingen voor hun problemen. En lokale oplossingen vanuit de ambities van bewoners werken beter, zo is inmiddels wel duidelijk geworden vanuit de 'best practices' in onze samenleving.
Als we deze 'best practices' echter analyseren, dan komt er een sleutelwoord bovendrijven: creativiteit! Het zijn niet zozeer de 'best practices' die het verschil maken, maar meer de 'best persons': creatieve denkers en doeners. Dwarsdenkers die tegen de stroom in bezig zijn een cultuurverandering te bewerkstelligen. Professionals die de samenleving zien als een organisch proces, waar je met elkaar in co-creatie oplossingen zoekt voor sociaal maatschappelijk vraagstukken. Waar waarden als samen doen, onderlinge solidariteit, directe betrokkenheid en zorgen voor elkaar vorm krijgen en het gaan winnen van 'ikke ikke' en 'meer meer'. Professionals die in staat zijn het sociaal kapitaal in de buurt te mobiliseren en te verbinden.

Gemeenten zullen als regisseur van de lokale samenleving op zoek moeten naar deze creatieve denkers. Zowel intern als extern. Welke creatieve denkers binnen de gemeente kunnen de regie voeren op de wijkaanpak? Hoe kunnen we de creatieve denkers binnen de maatschappelijke organisaties losweken van het systeemdenken van het management? Welke creatieve ZP’ers (zelfstandige professionals) kunnen we inzetten?
Geef de creatieve denkers en doeners de ruimte om het verschil te maken binnen de lokale samenleving.

Ben Koenen is sociaal projectontwikkelaar. Hij levert vanuit zijn bedrijf Ben Koenen BV bouwstenen voor een socialere samenleving en biedt oplossingen voor sociaal maatschappelijke vraagstukken: Hij is een van de creatieve denkers en doeners van Nederland. www.benkoenen.nl